Yaşlı Bireylerde Ev Kazaları
Yaşlılarda
kemik yoğunluğunun azalması ve kemiğin daha kırılgan olması nedeniyle ev
kazaları majör yaralanma ve ölüm nedeni olabilir. Basit düşmelerde bile
kemik kırığı sonucu bireyin bağımsızlığını sınırlayıcı ciddi yaralanmalara,
sakatlıklara neden olabilmektedir. Ayrıca yaşlıların görme, dokunma, duyma
ve koklama duygularında azalma, fiziksel işlevlerinde azalma, esneme,
kaldırma ve eğilme hareketlerinin güçleşmesi sonucunda reaksiyon süresinin
yavaşlamasına neden olacağından kazalara eğilim artmaktadır.
Altmış beş
yaş üzeri bireylerin yaklaşık 1/3’ü her yıl en az bir kez düşme deneyimi
yaşamaktadır. Yaşlı bireyler arasında başta kalça olmak üzere çeşitli kemik
kırıklarıyla sonuçlanan düşmeler, hareketsizliği artıran ve yatağa
bağımlılığa neden olan bir faktördür. Düşmelerin yaşlılarda bağımsızlık ve
güven kaybına neden olabileceği de belirtilmektedir.
1997 yılında
yapılan bir çalışmada yaşlılarda düşme sonucu gelişen kırıkların % 85 inin
evde gerçekleştiği saptanmıştır. Bu kırıklardan;
% 37.2 sinin
ev ortamında bir nesneye takılarak düşme
%14.9 unun
merdiven nedeniyle düşme,
%13.9 unun
sandalye vb mobilyalar nedeniyle düşme,
%12.9 unun
paspas ve yer döşemeleri nedeniyle düşme olduğu saptanmıştır.
2003 yılında
yapılan başka bir çalışmada ise ev içinde gelişen kazalar öncesi ve sonrası
yaşlı bireyin günlük yaşam aktivitelerinde ki bağımsızlığı incelenmiş;
%98 inin
kazadan önce ev içinde tam bağımsız olduğu, yaralanmadan sonra ancak % 63
ünün tam bağımsızlığını sürdürebildiği saptanmıştır. %20 sinin ise kazadan
sonra evde özel bakıma ihtiyaç duydukları görülmüştür.
Kuşkusuz
yaşlı güvenliğinde en önemli koruyucu uygulamalardan biri yaşa bağlı olarak
ortaya çıkan fizyolojik yetersizlikleri gidermeye yönelik yardımcı araçların
(işitme aygıtı, gözlük vb) sağlanmasıdır. Diğer uygulama ise evde kazalara
yol açabilecek koşulların belirlenerek ortadan kaldırılmasıdır. Bu konuda
aile bireylerinin katkısı gerekir.
Aile
bireylerinin güvenlik listelerini kullanarak yaşlının yaşadığı ev ortamını,
onun için uygun ve güvenli hale getirmesi mümkündür.
Aşağıda
verilmiş olan İÇ MEKAN DENETİM LİSTESİ ni gözden geçirerek, ev ortamını
tekrar düzenleyebilirsiniz. Daha fazla bilgi ve sorularınız için bize
ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar :
Dr. P. GÜNER,
Dr. Ç. GÜLER, Yaşlıların Ev Güvenliği ve Denetim Listesi, Turkish Journal of
Geriatrics Geriatri 5 (4): 150-154, 2002
A. İlçe, C.
İlçe, Prof.Dr. A.Dıramalı, Yaşlılarda ev Kazalarının Önlenmesi ve Ev
Kazalarına Yönelik İç Mekan Çözümleri; Erişim 02.09.2007,
www.sdergi.hacettepe.edu.tr/aiciad.
(Geri
Dön)
İç Mekan Denetim
Listesi
|
Ev zemini, özellikle ıslak zeminleri
kolayca kayabilecek materyalden mi yapılmış? |
Kaygan zemin döşemesi ve kolayca
kayganlaşabilen ıslak alanlar önemli düşme ve çarpma kazalarına yol
açabilmektedir |
|
Zeminde kayabilecek halı, kilim, vb.
yaygı serilmiş mi?
|
Yaşlılarda yürüme güçlükleri, görme
azlığı ve denge problemleri nedeniyle söz konusu yaygılar düşme
tehlikesi yaratabilir. |
|
Halı, kilim vb. yaygıların kenarları
takılıp düşmeye yol açabilecek biçimde kalkık veya kıvrılmış durumda mı? |
Önemli düşme nedenlerindendir.
|
|
Banyo düzeni yaşlıların kaymalarını,
çarpmalarını önleyecek biçimde mi? |
Islak zeminlerde yaşlıların
kaymasını önleyecek her türlü önlem alınmalıdır. |
|
Küvet, duş ve gereken yerlerde
tutunmayı sağlayacak, tutamaklar konulmuş mu? |
Yaşlılarda denge problemleri ve
eklem ağrıları nedeniyle banyo ve tuvaletlerde destek almaya ihtiyaç
duyarlar. |
|
Evlerde çocuk oyuncakları, bilyalar,
kolayca yuvarlanarak kaymaya yol açabilecek malzemeler ortalıkta
bırakılıyor mu? |
Yaşlılar özellikle görme
kısıtlılıkları nedeniyle bu gibi malzemelerin üzerine basarak kayabilir. |
|
Koridorlara çarpıp düşmeye yol
açabilecek kutu vb. bırakılıyor mu? Koridorları daraltan mobilya vb.
eşya var mı? |
Söz konusu malzemelerin rastgele
bırakılması önemli çarpma ve düşme nedenlerindendir. |
|
Acil durumlarda, kapı ve pencere
önlerinde çıkışı zorlaştıracak eşya vb. var mı? |
Kapıların zor açılması, önünde
yığıntı olması tehlike anında kurtulmayı engelleyebilir. |
|
Elektrik, telefon vb. kablolar
açıkta ve takılmaya yol açabilecek biçimde mi? |
Yürünen zemin üzerinde ki kablolar
takılıp düşmelere neden olabilir. |
|
Elektrik kablolarında aşınma,
zedelenme var mı? |
Kabloların üzerinde eşya veya halı
olması kablolarda hasara neden olabilir. Hasarlı bir kablo yangın riski
taşır. |
|
Elektrik fiş ve prizleri geceleri
kolayca görülebilecek özellikte mi? ( ışınımlı, ışıklı vb.) |
Bunların karanlıkta görülebilir
olması gece uyanan yaşlılara yardımcı olacaktır. |
|
Elektrik düğmeleri yaşlının
ulaşabileceği yükseklikte mi? |
Düğmeler kolayca açılıp kapanabilir
olmalı, yaşlıların ulaşabileceği yükseklikte olmalıdır. Bkz Şekil 1 |
|

Şekil1 |
|
Evde ki ısıtıcı veya ocaklar sabit
mi? |
Taşınabilir ocak vb çoğu kez iyi
yerleştirilemeyecekleri için risklidir.Bunlara ve bağlantılarına çarpma
ve takılma riski bulunmaktadır.Sabit bir yere uygun biçimde yapılmasını
sağlar.Çevresinde yanabilecek malzemelerin bulunması da
önlenebilecektir. |
|
Ocak, ısıtıcı vb. araçların
düğmelerinin açık kapalı durumları kolayca fark edilebilecek biçimde
işaretlenmiş mi? |
Söz konusu işaretlerin iyi
görülmemesi bu araçların açık-kapalı durumlarının karıştırılmasına yol
açabilmektedir. |
|
Ocak ve fırının yanında kolayca
tutuşabilecek maddeler ve cisimler var mı? |
Söz konusu durum önemli yangın riski
yaratmaktadır. |
|
Yaşlı mutfakta çalışırken uygun
kıyafet giyiyor mu? |
Kapalı ortam kirliliğine yol açan
bir çok madde yaşlılar için risklidir.Bu nedenle pencerelerin gerektiği
zaman kolayca açılarak odanın havalandırılmasını sağlayacak
mekanizmalara sahip olması gerekir.Karşılıklı iki pencere açıldığında
evin içerisinde en az 15 m/sn lik bir hava akımı oluşması istenir. |
|
Çabuk buharlaşan uçucu maddelerin
bulunduğu kapların ağzı sıkıca kapalı mı? |
Fizyolojik kapasiteleri sınırlı olan
yaşlılar söz konusu maddelerden kolayca
etkilenebilirler.En uygunu bunların evde bulundurulmamasıdır. |
|
Yaşlılar evde çok uzun süre
yalnız kalıyorsa banyo,mutfak ve onların sürekli bulundukları yerde
kolayca uzanabilecekleri bir telefon var mı?Telefon rakamları kolayca
seçilebiliyor mu? |
Yaşlıların herhangi bir olumsuz
durumda kolayca iletişim kurabilmelerini sağlayacak ev içi düzenlemeler
yapılmalıdır. |
|
Ev etkin biçimde ısıtılıyor mu? |
Yaşlılar termal konfor
yetersizliğinden olumsuz biçimde etkilenebilir. Özellikle sıcaklar
yaşlıların vücudunun susuz kalmasına hızlı bir şekilde neden olur. |
|
İlaçlar kendi kutularında tutuluyor
mu? |
İlaçların kutularından çıkartılması
ilaçların birbiriyle karıştırılmasına yol açabilir. |
|
Yaşlının yatakta sigara içmesi
engelleniyor mu? |
Yaşlılar kesinlikle yatakta sigara
içmemelidir |
|
Kül tablaları derin, yanmayacak
malzemeden yapılmış ve içlerine çok az su konulmuş mu? |
İdeali sigara içilmemesidir.Ancak
engellenemiyorsa kül tablaları derin olmalı,içerisinde çok az seviyede
su konulmalıdır. |
|
Evdeki elektrik tesisatının
sigortası sistemde yüklenme olduğunda hemen devreyi kesecek özellikte
mi? |
Sigortalara tel sarılması çok
tehlikelidir.Evde kullanılan sigorta sistemi kapasitesinin üzerinde bir
güçte olmamalı, tehlike yaratan durumlarda hemen atarak devreyi
kesmelidir. |
|
Evde parlayıcı ve patlayıcı maddeler
depolanıyor mu? |
Yaşlıların bulunduğu konutlarda söz
konusu maddelerin çok güvenli biçimde saklanması, mümkünse ev içinde
tutulmaması gerekir. |
|
Merdivenler eşit ve uygun genişlik
ve yükseklikte mi? |
Baklava dilimi biçimindeki merdiven
basamakları çok tehlikelidir. Merdivenlere hiçbir zaman eşya
yığılmamalıdır.Bkz Şekil2 |
|

Sekil 2 |
|
Yaşlıların tehlike anında kolayca ev
dışına çıkabilmesi sağlanabiliyor mu? |
Ayakkabısını kolayca giymesini
sağlayacak uzun çekecek, gerektiğinde tutunabileceği duvar
tutamaklarının olması, kapının kolayca açılması, merdiven lambasını
kolayca yakabilmesi sağlanmalıdır. |
|
Mutfakta elektrikli araçların
kabloları lavabo ve ocak alanlarına yakın mı? |
Böyle durumlarda kablolar
hasarlanabilir ve elektrik çarpması riski artar. |
|
Banyoda kullanılan suyun sıcaklığı
uygun mu? |
Yaşlılarda duyu kayıpları zamanla
gelişebilir. Bu nedenle fazla sıcağı hissetmeye bilirler. Suyun çok
sıcak olması haşlanmalara ve yanmalara neden olabilir. |
|
Ocak, lavabo ve tezgah çalışma
alanlarında, özellikle yiyeceklerin kesildiği alanlarda ışıklandırma
yeterli mi? |
Aletler ve çalışılan alanlar net
görülmeli. Yeterli ışıklandırmanın olmaması kesi vb. oluşmasını
kolaylaştırır. |
|
Isıtıcı,elektrikli battaniye vb
açıkken uyunuyor mu? |
Yanık, elektik çarpması gibi
durumlara zemin hazırlar. Uyumadan önce bunlar mutlaka kapatılmalıdır. |
|
Merdivenlerin kaplaması iyi durumda
mı? Basamak kenarları kolayca fark edilebiliyor mu? |
Kaplamanın kaygan olması veya
kenarların kalkmış olması düşmeye zemin hazırlayabilir. Basamak
kenarları görülmeyi kolaylaştıracak biçimde kontrası farkı sağlanmamışsa
çok tehlikeli kazalara neden olabilir. |
|
Merdiven kenarlarında tırabzan,
tutunacak yerler var mı? |
Bunlar destek sağlayarak dengenin
korunmasına yardımcı olur. Bazı kaynaklarda trabzanlardan “üçüncü ayak”
olarak söz edilmesinin nedeni budur. |
|
Sık kullanılan eşyalar kolayca
ulaşılabilecek raflarda mı? |
Sık kullanılan eşyalar kolayca
ulaşıla bilecek raflara konulmalıdır. Bunların yükseğe konulması
ulaşabilmek için sandalye vb. nin kullanılması kaza riskini artırır. |